advert 1
advert 2
advert 3

Menu witryny

Rola ?rodowiska rodzinnego dla rozwoju spo?ecznego dziecka. PDF Drukuj Email
Poradnik m?odego rodzica

Rola ?rodowiska rodzinnego dla rozwoju spo?ecznego dziecka.

Opracowa?a Anna ?aszkiewicz

Pierwszym, naturalnym i podstawowym ?rodowiskiem ka?dego dziecka wp?ywaj?cym na jego wielostronny rozwj a wi?c tak?e i spo?eczny jest rodzina. Znamy wiele definicji dotycz?cych rodziny, oto jedna z nich. Jest jedyn? grup? spo?eczn? bazuj?c? na czynnikach biologicznych i naturalnych, w ktrej wi?zy mi?o?ci i pokrewie?stwa nabieraj? najwy?szego znaczenia. Jest jedyn? grup? zbudowan? na mi?o?ci, gdzie prawo interweniuje wyj?tkowo dla umocnienia wi?zw wsplnoty. Tworzy najmniejsz? grup? spo?eczn?, najbardziej naturaln?, a zarazem konieczn?, wcze?niejsz? od pa?stwa czy innych grup, zarwno w porz?dku czasowym, jak i logicznym [...]. W ka?dym spo?ecze?stwie i w ka?dej epoce ujawnia swe pe?ne kompetencje do zapewnienia swoim cz?onkom warunkw harmonijnego rozwoju i osobowo?ci 1

Oprcz rodziny na rozwj i spo?eczne funkcjonowanie dziecka, wywieraj? rwnie? wp?yw inne ?rodowiska np.: ?rodowisko przedszkolne, szkolne i rwie?nicze. Jednak to w?a?nie z rodziny dziecko czerpie pierwsze wzorce zachowa?, tu przecie? nawi?zuje pierwsze, bliskie kontakty z lud?mi i zdobywa pierwsze do?wiadczenia z dziedziny wsp??ycia spo?ecznego, ktre staj? si? z czasem podwalin? i zacz?tkiem rozwoju spo?ecznego ma?ego cz?owieka, rzutuj?c nieraz w decyduj?cy sposb na ca?e jego przysz?e ?ycie. ?rodowisko rodzinne jako podstawowe ?rodowisko wychowawcze daje wzorce zachowa?, pewno?ci siebie, poczucia bezpiecze?stwa, solidarno?ci i ??czno?ci z bliskimi Daje rwnie? co? bardziej cennego dla rozwoju ka?dego dziecka - mi?o??, akceptacj? i uznanie. Rodzina przygotowuje do podj?cia r?nych rl w dalszym ?yciu, uczy ?yczliwej krytyki niew?a?ciwych post?powa?, zaanga?owania w sprawy drugiego cz?owieka, pomocy w razie potrzeby, doradzania a nie dawania gotowych rozwi?za?. Daj?c rozumn? swobod?, obdarzaj?c zaufaniem, uczy odpowiedzialno?ci, troski o zdrowie i bezpiecze?stwo. Dziecko przebywaj?ce w rodzinie uczy si? bacznie obserwuj?c zachowanie si? rodzicw, na?laduj?c i identyfikuj?c si? z nimi. Uczy si?, dostosowuj?c do rodzaju kontroli stosowanej przez rodzicw, czy wreszcie panuj?cych w rodzinie zale?no?ci i atmosfery. Jednak rodzina nie tylko przekazuje dzieciom spo?ecznie akceptowane sposoby w?a?ciwego post?powania, warto?ci i wiedz?, ale te? wp?ywa na kszta?towanie i rozwj osobowo?ci ma?ego cz?owieka, ktra ma wp?yw na rodzaj nawi?zywanych kontaktw spo?ecznych.

Jak wi?c widzimy rodzina ma bardzo du?y wp?yw na rozwj spo?eczny dziecka. Wobec powy?szego nale?a?oby przyjrze? jej si? bli?ej, bo to przecie? od jej oddzia?ywa? zale?y jak b?dzie przebiega? proces uspo?ecznienia dziecka. A si?a, jako?? i warto?? oddzia?ywania rodziny zale?? od przyj?tego modelu, rodzaju i struktury.

Znamy wiele modeli rodziny, np: rodzina jedno-pokoleniowa lub wielopokoleniowa, miejska lub wiejska, funkcjonalna i dysfunkcjonalna. Mo?emy te? dokona? r?nych podzia?w rodzin np.: w zale?no?ci od struktury, a wtedy b?dzie to:

- Rodzina normalna - oparta na wi?zi biologicznej mi?dzy rodzicami a wszystkimi dzie?mi, odznacza si? sympatyczn? atmosfer? wsp??ycia, spjno?ci? wzajemnych stosunkw, dzi?ki skupieniu na potrzebach i aspiracjach wszystkich jej cz?onkw, a w szczeglno?ci na wychowaniu i wykszta?ceniu dzieci, d???ca do likwidacji pojawiaj?cych si? konfliktw mi?dzy cz?onkami;

- Rodzina rozbita wskutek trwa?ej nieobecno?ci jednego z rodzicw, z powodu ?mierci, separacji, rozwodu, itp., z ktrych ka?dy wp?ywa na swoiste trudno?ci i problemy wychowawcze;

- Rodzina zreorganizowana przez zawarcie po jej rozbiciu drugiego lub jeszcze nast?pnego ma??e?stwa, stanowi?ca skomplikowany uk?ad stosunkw spo?ecznych mi?dzy naturalnymi i przybranymi rodzicami i zwi?zany z tym problem ojczyma lub macochy;

- Rodzina zdezorganizowana, w ktrej panuj? stosunki konfliktowe, zaburzaj?ce proces uspo?ecznienia;

- Rodzina zdemoralizowana, pozostaj?ca w konflikcie z prawem lub zasadami wsp??ycia z szerszym ?rodowiskiem, b?d?ca cz?sto g?wnym ?rd?em deprawacji dziecka;

- Rodzina zast?pcza, oparta na wi?zi wsp??ycia i funkcji opieku?czo wychowawczej w stosunku do dzieci, przy ?wiadomo?ci braku wi?zi biologicznej z nimi.

Ka?da z tych rodzin inaczej oddzia?uje na dziecko pod wzgl?dem wychowawczym, inne mu stwarza warunki i mo?liwo?ci rozwoju. Jednak?e bez wzgl?du na cokolwiek, ka?da rodzina powinna stara? si? zaspokaja? wszelkie potrzeby dziecka tak jak je wyr?ni? i u?o?y? w kolejno?ci pojawiania si? Maslow:

1/fizjologiczne;

2/bezpiecze?stwa niezak?conego rytmu, porz?dku;

3/mi?o?ci i przynale?no?ci ch?? obcowania z bliskimi, przyjaci?mi, zabieganie o miejsce w grupie, identyfikacja z grup?, niezaspokojenie to unikanie tematw wywo?uj?cych zagro?enie, nie?yczliwo??, wrogo??, egoizm, bezwzgl?dno?? lub s?u?alczo??, uleg?o??, sk?onno?? do dominacji nad s?abszymi;

4/potrzeba i pragnienie wysokiej oceny, szacunku; brak jej zaspokojenia mo?e wp?yn?? na poczucie ni?szo?ci, s?abo??, bezradno??, itp.;

5/samorealizacja -aktywno?? sportowa, artystyczna, spontaniczno??, odporno?? na konflikty, poczucie humoru, wykorzystanie potencja?u.

To za? jak je spe?nia, oraz jakie cechy kszta?tuje zale?y w du?ej mierze od stylu wychowawczego jaki zosta? obrany, a tak?e postaw rodzicielskich jakie s? preferowane w danej rodzinie. Wyr?niamy nast?puj?ce style wychowawcze:
1) autokratyczny zdecydowane przewodnictwo rodzicw dzieci ma?o samodzielne, zal?knione;
2) liberalny-bezstresowe wychowanie dzieci nie umiej?ce wsp?pracowa?, egoistyczne;
3) demokratyczny dzieci odpowiedzialne, znaj?ce swoj? warto??, umiej?ce wsp?pracowa?;
4) niekonsekwentny- wszystkie naraz dzieci chwiejne, niepewne swoich umiej?tno?ci, nieznaj?ce swojej warto?ci, zakompleksione.

Natomiast je?li chodzi o postawy rodzicielskie to z punktu widzenia psychologii podzielono je na prawid?owe - w?a?ciwe i przeciwstawne - niew?a?ciwe. Do postaw w?a?ciwych nale??:

1. Akceptacja dziecka przyj?cie go takim jakim jest. Rodzice daj? mu do zrozumienia, ?e jest kochane, cenione, ?e znaj? jego potrzeby i staraj? si? je zaspokoi?. Dzieci z takich rodzin czuj? si? bezpiecznie, s? zadowolone ze swego istnienia, nawi?zuj? trwa?e wi?zi emocjonalne, potrafi? wyra?a? swoje uczucia, s? weso?e, mi?e i odwa?ne.

2. Wsp?dzia?anie z dzieckiem ?wiadczy o zainteresowaniu rodzicw tym, co robi dziecko. Rodzice anga?uj? je w zaj?cia i sprawy domowe odpowiednie do jego mo?liwo?ci rozwojowych. Ma ono prawo do wyra?ania w?asnej opinii, wsp?decydowania o sprawach bliskich mu osb, dzi?ki czemu czuje si? potrzebne w rodzinie i warto?ciowe. W przysz?o?ci b?dzie odpowiedzialne i kreatywne, oraz umiej?ce wsp?dzia?a? w grupie.

3. Danie rozumnej swobody rodzice darz? dziecko zaufaniem i pozostawiaj? mu du?y margines swobody. Mimo to potrafi? utrzyma? swj autorytet i odpowiednio kierowa? dzieckiem. Dziecko z takiej rodziny jest bystre, pomys?owe, ch?tnie wsp?dzia?a z rwie?nikami.

4. Uznawanie praw dziecka rodzice pozwalaj? dziecku samodzielnie dzia?a? i daj? mu do zrozumienia, ?e jest odpowiedzialne za wyniki swojego dzia?ania. Kieruj? nim stosuj?c sugestie, wyja?nienia i t?umaczenia, wsplnie uzgadniaj? jego prawa i obowi?zki. Dziecko dok?adnie wiedz?c czego si? od niego oczekuje i ?e jest to zgodne z jego mo?liwo?ciami, b?dzie: samodzielne, lojalne i solidarne .

Przeciwstawne postawy rodzicielskie - nieprawid?owe - prowadz? do wykszta?cenia si? u dziecka niekorzystnych spo?ecznie cech i zachowa? i tak:

1. Postawa odtr?caj?ca cechuje si? nadmiernym dystansem uczuciowym i dominacj? rodzicw. Okazuj? oni dziecku ?e jest dla nich ci??arem i wzbudza ich niech??, otwarcie krytykuj? dziecko, nie dopuszczaj? go do g?osu, stosuj? surowe kary, represyjne ??dania, post?puj? z nim w sposb brutalny. Dzieci z takich rodzin b?d?: smutne, wycofane lub agresywne.

2. Postawa unikaj?ca cechuje si? nadmiernym dystansem uczuciowym rodzicw wobec dziecka, ich uleg?o?ci? i bierno?ci?. Rodzice cz?sto zapewniaj? dziecku wspania?y byt, ale jednocze?nie ignoruj? dziecko, zaniedbuj? je pod wzgl?dem uczuciowym, opieku?czym oraz stawianych dziecku wymaga?. Co wp?ywa na rozwj takich cech jak: brak wytrwa?o?ci w dzia?aniu, nieufno??, strach i konfliktowo?? w kontaktach z lud?mi.

3. Postawa nadmiernie wymagaj?ca przejawia si? dominacj? rodzicw w post?powaniu z dzieckiem. Rodzice nie licz? si? z mo?liwo?ciami dziecka, nie uznaj? jego praw i nie szanuj? indywidualno?ci. Stawiaj? mu zazwyczaj wygrowane wymagania, ograniczaj? jego samodzielno??, swobod?, narzucaj? mu swoj? wol?, stosuj? cz?ste nagany i sztywne regu?y post?powania. Dzieci wychowuj?ce si? w takiej rodzinie cechuje brak wiary we w?asne si?y, niepewno??, l?kliwo??, uleg?o??, przewra?liwienie, brak zdolno?ci do koncentracji uwagi.

4. Postawa nadmiernie chroni?ca podej?cie rodzicw do dziecka jest bezkrytyczne, uwa?aj? je za smy cud ?wiata, ulegaj? mu, toleruj? ka?de jego post?powanie rwnie? niew?a?ciwe, zaspokajaj? ka?dy kaprys, pozwalaj? panowa? nad ca?? rodzin?, s? przesadnie opieku?czy i nadmiernie troskliwi przez co utrudniaj? dziecku samodzielno??. Dzieci z takich rodzin cechuje op?nienie dojrza?o?ci spo?ecznej, bierno??, zarozumia?o??, poczucie nadmiernej warto?ci i pewno?ci siebie, nieust?pliwo?? - s? najcz??ciej ma?ymi tyranami.

W zwi?zku z rozwojem cywilizacji, szczeglnie na przestrzeni ostatnich kilkudziesi?ciu lat, nast?pi?o wiele zmian ktre dotkn??y rodzin?. Zmiana rodzin patriarchalnych na matriarchalne, mo?liwo?? regulacji urodzin co wp?yn??o na zmniejszenie ilo?ci dzieci, rozwj placwek opieku?czo-wychowawczych, spadek wi?zi rodzinnych, zmiana form sp?dzania wolnego czasu czy pogo? za tzw. lepszym bytem wp?yn??a na to ?e rodzice cz?sto zapominaj?, lub nie zauwa?aj? problemw jakie napotykaj? ich pociechy, a ktre mog? sta? si? ?rd?em zaburze? spo?eczno-moralnego rozwoju. Zdarza si? rwnie? i? rodzice przerzucaj? odpowiedzialno?? za wychowanie swoich dzieci na kolejne instytucje uwa?aj?c, ?e ich kariera jest wa?niejsza. Najnowsze badania wskazuj? na to, ?e rodzina przesta?a nale?ycie spe?nia? swoje funkcje, zarwno: wychowawcz?, jak i opieku?cz? czy rekreacyjn?, co znacz?co wp?yn??o na wzrost trudno?ci wychowawczych, konsumpcjonizm, nerwowo??, depresje, chuliga?stwo, alkoholizm, narkomani?, a nawet przest?pczo?? w?rd coraz m?odszych dzieci. My?l? ?e nale?a?oby jak najszybciej rozpocz?? pedagogizacj? rodzicw u?wiadamiaj?c im wszystkie zagro?enia jakie nios? zmiany ich postaw.

Bibliografia:

  1. F. Adamski Socjologia ma??e?stwa i rodziny, PWN, Warszawa 1982.

  2. M. ?ebrowska - Psychologia rozwojowa dzieci i m?odzie?y, PWN, Warszawa 1982

  3. M. Ziemska Postawy rodzicielskie, PWN, Warszawa 1973,

  4. Z. Tyszka - Rodzina we wsp?czesnym ?wiecie, Wyd. Naukowe Uniwersytetu A. Mickiewicza Pozna?, 2002.

1 F.Adamski Socjologia... PWN, Warszawa 1982.