advert 1
advert 2
advert 3

Menu witryny

Jak uczymy czyta? i pisa? w przedszkolu? PDF Drukuj Email
Poradnik m?odego rodzica

Jak uczymy czyta? i pisa? w przedszkolu? Wioletta Krzywda


W naszym przedszkolu od wielu ju? lat uczymy czytania i pisania wed?ug metody prof. B. Roc?awskiego. Jest to metoda syntetyczno - analityczna, co oznacza, ?e dzieci najpierw ucz? si? syntezy, a dopiero na jej ?ladzie dokonuj? analizy wyrazw.
Trzeba zda? sobie spraw?, ?e dla czytania to w?a?nie synteza jest baz?: czytaj?c sk?adamy wyraz z liter lub sylab. Natomiast pisz?c analizujemy wyraz i zapisujemy kolejne litery znaki graficzne dla g?osek.
Programem nauki czytania i pisania dzieci obj?te s? ju? w najm?odszej grupie, ale przez ponad trzy lata przygotowywane s? do czytania i pisania. W tym okresie dzieci:

Pierwszym etapem nauki jest diagnoza dzieci w zakresie sprawno?ci komunikowania si?, percepcji i pami?ci wzrokowej oraz s?uchowej, syntezy s?uchowej i wzrokowej, sprawno?ci manualnej, rozwoju spo?ecznego, rozwoju emocjonalnego, rozbudzenia poznawczego, zdrowia.

W trakcie r?norodnych dzia?a? dzieci doskonal? sprawno?? komunikacyjn?,. Podejmuj? zabawy konstrukcyjne z wykorzystaniem klockw logo (z 4 wariantami liter na ?ciankach bocznych i zielon? podstawk? oznaczaj?c? d?). Wzmacniaj? mi??nie palcw d?oni pisz?cej i nabywaj? umiej?tno?? poprawnego pos?ugiwania si? kredk?, o?wkiem, p?dzelkiem.

Ponadto:

1. Poznaj? litery poprzez zabawy, obcowanie z nimi, porwnywanie, opisywanie, identyfikowanie.

W naszej metodzie nie ma obrazkw przybli?aj?cych liter?, ani wyrazw na podstawie, ktrych litera jest wprowadzana ( l - lalka, k - kot) to sama litera jest obrazkiem. Ka?da litera ma swoje w?a?ciwo?ci:
a) indywidualny kszta?t, ktry mo?na opisa? lub do czego? porwna?: litera o - k?eczko, i - laseczka z kropeczk?, c - ksi??yc, k - to kotek, u - u?miech ;
b) wielko??: i, a, z, s to ma?e literki (zajmuj? miejsce pomi?dzy 2 liniami) du?e d, l, t, y i bardzo du?e: f;
c) miejsce w liniaturze : a, i, r pomi?dzy 2 i 3 lini?, l, t, k, pomi?dzy 1 i 3 lini?: j, p, y pomi?dzy 2, a 4 lini?, f - przez ca?? liniatur?;
d) okre?lone u?o?enie w przestrzeni: n - u, p - d - b.
Dzieci poznaj? na pocz?tku litery ma?e pisane, stopniowo w 3 roku nauki wprowadzane s? wszystkie 4 warianty ka?dej litery.
2. Nabywaj? umiej?tno?ci dokonywania syntezy i analizy wyrazw na coraz wy?szym poziomie.

Synteza wyrazw przebiega etapami; od naj?atwiejszej sylabowej, ktrej w zasadzie dzieci nie musz? si? uczy?, bo maj? j? w sobie (ma - mo, kup la - l?, chc? bu-zi, siu-siu), do fonemowej (fonem najmniejsza jednostka j?zykowa, potocznie nazwana g?osk?). Etapy te ilustruje nast?puj?ce zestawienie:
Synteza i analiza wyrazw
A) synteza wyrazw
Sylabowa

Zaczyna si? od zabawy w Robocika, ktry mwi: wi-taj-cie dzie-ci chcia-?em si? z wa-mi po-ba-wi?.

Dzieci w I grupie sk?adaj? wyrazy 2, 3 sylabowe: sa-la, klo-cek, ko-ra-le, no-?ycz-ki...

Dzieci w II grupie sk?adaj? wyrazy 4, 5 sylabowe i d?u?sze : ka-la-fio-rek, sa-mo-cho-dzi-ki, ko-lo-ro-wa-necz-ki (d?u?sze wyrazy trzeba troch? wymy?la?).

Starsze przedszkolaki potrafi? dokonywa? syntezy wszystkich wyrazw, wi?c wprowadza si? syntez? na wysokim poziomie:

  • z utrudnieniami: np. pomi?dzy kolejnymi sylabami trzeba wykona? 3 r?ne gesty, ruchy: ku (kla?ni?cie w d?onie, o kolana w d?onie) be (kla?ni?cie w d?onie, o kolana w d?onie) czek : kubeczek, wypowiedzie? jak?? g?osk?, sylab? sa (wrrr, pif) mo (wrrr, pif) lot: samolot,
  • na bie??co: mwisz: ka-czusz, co ju? mamy? kaczusz, dodajesz: ki, co mamy? kaczuszki.

Morfemowa

Osoba doros?a pokazuje przedmioty lub obrazki i mwi: but-y, szal-ik, sznur-ek, smocz-ek, dom-ek dziecko sk?ada wyrazy. Nast?pnym razem doros?y podaje tylko np.: koral (ik), ser (ek), motyl(ek) itp. , natomiast dziecko dodaje morfem .
Logotomowa

Logotom to taka cz??? wyrazu, ktra zaczyna si? samog?osk?, ko?czy sp?g?osk? lub kilkoma, np.: swet-er, pom-id-or-ek .
Logotomowo fonemowa

Ta synteza polega na oddzieleniu ostatniej g?oski od wyrazu. Dzieci mia?y ju? do czynienia w niektrych przyk?adach syntezy morfemowej: smok(i), ser(y). Nauczycielka podaje pocz?tek wyrazu np.: Urszul dziecko powinno doda? ostatni? g?osk? czyli: a Rozpoznamy od wyrazw d?ugich zako?czonych g?osk? trwa?? np. imiona dziewczynek w pe?nym brzmieniu, stopniowo przechodzimy do wyrazw zako?czonych g?osk? nietrwa?? i coraz krtszych.
Fonemowo logotomowa

Polega na oddzieleniu 1, potem 2, 3 g?osek od ca?ego wyrazu. Rozpoczynamy od wyrazw krtkich dobrze znanych, aktualnie ogl?danych. Przy wymawianiu prowadz?cy robi krtk?, potem coraz d?u?sze przerwy: ser, mama, rower.
Fonemowa

Podajemy dziecku wyraz po 1 g?osce do zlepienia. Zaczynamy od krtkich wyrazw ul, osa, smok zbudowanych z trwa?ych g?osek (takich ktre mo?na wymawia? bez ryzyka, ?e przyklei si? y, e czy inny przyg?os, nawet wwczas, gdy b?dziemy artyku?owa? je nieco d?u?ej. Na pocz?tku prezerwy mi?dzy g?oskami s? krtkie, potem wyd?u?amy odst?py, a gdy dzieci ju? opanowa?y tak? syntez? wprowadzamy syntez? na wysokim poziomie: z utrudnienia, na bie??co, podobnie jak przy syntezie sylabowej .

Trzeba czas pami?ta?, ?e to osoba doros?a (nauczyciel) dzieli wyrazy w opisany powy?ej sposb. Zadanie dziecka polega na sk?adaniu ich w ca?o?? niezale?nie od tego jak zosta?y podzielone.

B) analiza wyrazw
Sylabowa

W momencie gdy dzieci potrafi? sk?ada? wyrazy na poziomie odpowiadaj?cym wiekowi rozpoczynaj? si? ?wiczenia samodzielnego ich dzielenia analogicznie jak przy syntezie.
Fonemowa

Dobrze wszystkim znane g?oskowanie pocz?wszy od wyrazw krtkich, zbudowanych z trwa?ych g?osek do coraz d?u?szych.

W momencie, gdy dziecko dobrze sobie radzi z syntez? wyrazw zaczyna wprowadza? si? ?wiczenia w ich analizie.
Wszystkie te etapy s? niezb?dne, ?adnego nie mo?na pomin??, nie wolno te? przestawia? ich kolejno?ci. Jest to bardzo trudne, wymaga od dzieci koncentracji na zadaniu, podzielnej uwagi, zapami?tywania i do??czania kolejnych fonemw. Dzi?ki takim ?wiczeniom zyskamy pewno??, ?e dzieci poradz? sobie z czytaniem w ka?dych warunkach, nawet w?rd gwaru kolegw, nawet gdy co? lub kto? oderwie na chwil? ich uwag?, nawet, gdy b?dzie musia?o zastanawia? si? nad literami.
3. Ucz? si? poprawnie wypowiada? fonemy, poznaj? przez s?uchanie, obserwowanie, w?asne dzia?ania ich w?a?ciwo?ci:

Obserwowanie w lusterku uk?ad artykulantw: warg, j?zyka, bada d?wi?czno?? poszczeglnych fonemw w trakcie ?wicze? i zabaw, rozpoznawanie g?osek z uk?adu artykulantw nauczycielki, na zdj?ciu, rysunku.

W trakcie r?norodnych do?wiadcze? dzieci dowiaduj? si?, ?e
a) wi?kszo?? g?osek jest ustna, czyli dla ich wypowiedzenia potrzebne otwarcie ust, cho? czasem jest to tylko w?ska szczelinka);

2 g?oski s? nosowe: m i n powstaje przy zaci?ni?tych ustach i z?bach (wida? to obserwuj?c innych lub siebie w lusterku) kiedy dziecko zatka nos d?wi?k nie powstaje;

b) samog?oski: a, e, i, u, y i sp?g?oski: f, h, m, n, r, s, sz, w, z, ? s? g?oskami trwa?ymi przy poprawnym wybrzmiewaniu (uk?adzie artykulantw) mo?na je ci?gn?? d?ugo i wci?? s?ycha? t? sam? g?osk?.

Natomiast ?, b, c, ?, d, dz, d?, d?, ?, g, j, k, l, ?, ?, p, ?, t, ? to g?oski nietrwa?e ich poprawnego wypowiadania nale?y dzieci nauczy? inaczej przyczepia? si? b?dzie i, y lub e.
c) Samog?oski i sp?g?oski: b, d, dz, d?, d?, g, h, j, l, ?, m, n, ?, r, w, z, ?, ? - to g?oski d?wi?czne (g?o?ne), pozosta?e za? to g?oski bezd?wi?czne (ciche). Mo?na to zbada? k?ad?c d?o? na g?owie (przyk?adaj?c d?o? do szyi, ale poprzednia metoda jest bezpieczniejsza) i wypowiada? g?oski, je?li czu? drgania to by?a d?wi?czna, je?li nie to bezd?wi?czna.
4. ?wicz? pami?? i spostrzegawczo?? wzrokow?, s?uchow? i ruchow?.
Do czytania przyst?pujemy dopiero wwczas, gdy dziecko dobrze zna wszystkie litery: potrafi szybko nazwa? liter? demonstrowan?, wybra? spo?rd innych ??dan?, wie, ktra litera oznacza g?osk? trwa??, ktra nietrwa?a, potrafi szybko dokona? syntezy ka?dego wyrazu ( nawet nieznanego lub nie maj?cego sensu) wys?uchuj?c do ko?ca, bo przecie? ostatnia g?oska jest nie mniej istotna ni? wszystkie poprzednie.
Nie nazywamy czytaniem etapu, g?oskowania, czy literowania czyli sk?adania wyrazu na podstawie jego literowego zapisu: l a s - las. To wci?? jest synteza fonemowa z tym, ?e zamiast g?osek podawanych werbalnie dziecko sk?ada g?oski na podstawie ich literowego zapisu. Nasze czytanie to p?ynne przechodzenie z litery na liter? lub grup? liter tzw. ?lizganie
Oto przyk?ady:
1. Wybieramy litery: s, o, w, a, dziecko otrzymuje polecenie: przygotuj j do czytania: stawia klocki w niewielkich odst?pach i zaczynaj?c od lewej strony zsuwa klocki wybrzmiewaj?c kolejne g?oski: s >o >w > a otrzymuje wyraz sowa.
2. Wybierz litery : k, a, r, t, k, a, przygotuj do czytania : dziecko bada trwa?o?? g?osek i odpowiednio ustawia klocki : k - nietrwa?e, potrzebuje trwa?ej aby mo?na by?o d?u?ej wypowiada? , wi?c ??czy z nast?pn? liter? a, o ktrej wie, ?e jest trwa?e: razem ka
r - trwa?e, t, k nietrwa?e trzeba po??czy? i doda? do nast?pnej litery a, grup? tka czyta ??cznie. Czytaj?c dziecko przesuwa klocki: ka > r > tka - kartka.
Dzieci s? nastawione na sukces, ten sukces powinny i musz? odnie?? aby czyta?y ch?tnie i du?o. Nie mo?e si? zdarzy?, ?e przy czytaniu kto? zastanawia si? nad literami, przeci?ga g?oski nietrwa?e, ani nic innego rwnie z?ego, gdy? trudno?ci zniech?caj?.
Do pisania podobnie jak do czytania nale?y dzieci dobrze przygotowa?.
1. ?wiczy? i wzmacnia? ogln? sprawno?? fizyczn? ze szczeglnym naciskiem na: mi??nie szkieletowe, mi??nie r?k, d?oni i trzech palcw pisz?cych.

Wa?na jest rwnie? dobra koordynacja ruchowo - wzrokowa, ruchowo - s?uchowa, orientacja w kierunkach przestrzeni, pami?? ruchowa, umiej?tno?? koncentracji i dok?adno?? wykonywania zada?. Wszystko to odbywa si? zarwno podczas zaj?? i zabaw ruchowych, jak i samorzutnych formach ruchu z przyborami lub bez nich.
2. Wyrabia? muskulatur?: si??, precyzj?, precyzj? mi??ni d?oni i palcw.

Dzieje si? to podczas wszelkich zabaw konstrukcyjnych, plastycznych, graficznych, ale rwnie? przy r?nych czynno?ciach , podczas ktrych wykonywane s? drobne, precyzyjne ruchy, a wi?c i takie czynno?ci jak zapinanie guzikw, przewlekanie sznurowad?a przez dziurki, ?ci?gni?cie go i zawi?zanie oraz inne. Wszystkie ruch przy pisaniu musz? by? celowe, precyzyjne, elastyczne i p?ynne.
3. Wesprze? w nabraniu nawyku w?a?ciwego siedzenia przy stole.

W trakcie pisania dziecko musi prawid?owo siedzie?, nie podk?ada? ng pod pup?, nie pochyla? si? zanadto, trzyma? obie r?ce na pulpicie, nie mo?e obraca? zeszytu. Najwa?niejsze jednak aby dziecko prawid?owo trzyma?o narz?dzie pisarskie (o?wek, kredka, mazak, d?ugopis) Narz?dzie pisarskie nale?y trzyma? 2 cm. od nasady pomi?dzy kciukiem, a palcem wskazuj?cym, palec ?rodkowy podk?adamy pod spd. Si?a z jak? dziecko trzyma o?wek nie mo?e by? zbyt wielka (robi? si? odciski, a ruchy nie s? tak elastyczne jakich potrzeba przy pisaniu) ani zbyt s?aba (bo o?wek wypada, albo palce ze?lizguj? si?). Dziecko nie mo?e ani zbyt mocno przyciska? o?wka do kartki, ani za lekko. Wszystkiego tego uczy si? stopniowo od najm?odszej grupy podczas zaj?? i zabaw plastycznych. Takie nawyki musi posiada? zanim usi?dzie do prawdziwego pisania w prawdziwym zeszycie. Z?e nawyki trudno wypleni?, a przy pisaniu m?czy si? r?ka i ca?e dziecko, plecy si? garbi?, kr?gos?up wykrzywia i tak dalej i oczywi?cie trudno w takich warunkach o pi?kne pismo.
4. Stwarza? sytuacje pozwalaj?ce na ?wietn? znajomo?? wygl?du liter pisanych ??cznie z kierunkiem ich kre?lenia.

Konieczna jest doskona?a znajomo?? kszta?tu litery, jej miejsca w liniaturze i drogi jej kre?lenia. Kszta?t i po?o?enie poznaje od najm?odszej grupy, kre?li? zaczyna po ?ladzie najpierw du?ym potem ma?ym w specjalnych zeszytach ?wicze?. Do samodzielnego pisania dziecko przyst?puje dopiero wwczas, gdy ?wietnie kre?li po ?ladzie. Nie wystarczy prosta umiej?tno?? odtworzenia wygl?du liter. Trzeba mie? na uwadze, ?e litery piszemy w sekwencjach wyrazowych. Litery pisze si? kolejno przy??czaj?c nast?pn? i nast?pn?, najlepiej bez odrywania r?ki. W kolejnych miesi?cach i latach edukacji szkolnej wa?ne b?dzie rwnie? tempo pisania. A kiedy dziecko b?dzie musia?o pisa? coraz wi?cej i wi?cej p?ynno?? pisania oka?e si? niezb?dna.