advert 1
advert 2
advert 3

Menu witryny

PDF Drukuj Email
Poradnik m?odego rodzica

Rozwj mowy dziecka- najwa?niejsze zagadnienia.

W niniejszym artykule pragn? poruszy? zagadnienia zwi?zane z przebiegiem rozwoju mowy dziecka. Cz?sto spotykam si? z rodzicami zaniepokojonymi, ?e ich czterolatek nie wymawia g?oski r, czy te? sz. Ich w?tpliwo?ci s? sygna?em, ?e wielu z nich nie wie, jak przebiega rozwj mowy dziecka i jakie mog? by? przejawy nieprawid?owo?ci przebiegu tego procesu. Cz?sto niepotrzebnie si? denerwuj?, lub co gorsza na w?asn? r?k? prbuj? nauczy? dziecko mwi? czyni?c wi?cej szkody swoim post?powaniem. Mam nadziej?, ?e poni?szy materia? wzbogaci wiedz? wielu rodzicw na temat rozwoju mowy i pomo?e oceni? czy przebiega on prawid?owo u ich pociech.

O rozwoju mowy dziecka mwi? mo?na ju? w odniesieniu do jego rozwoju prenatalnego. W ?onie matki kszta?tuj? si? wszystkie niezb?dne dla generowania i odbioru mowy narz?dy, jak s?uch, uk?ad oddechowy, narz?dy artykulacyjne jamy ustnej, narz?d g?osu- krta?. Dziecko podejmuje te? pierwsze prby gimnastyki dla mowy- ssanie kciuka, po?ykanie wd p?odowych, poruszanie wargami. Nas?uchuje d?wi?kw z otoczenia, g?osu matki, przyswajaj?c pierwsze cechy j?zyka, melodi?, rytm, nat??enie g?osu, ws?uchuje si? w rytmiczne bicie serca matki, ko?ysze si? wraz z ruchem jej cia?a. Prawid?owy przebieg ci??y, unikanie zaka?e? chorobami wirusowymi, stresu i szcz??liwy przebieg porodu, s? podstawowymi czynnikami wp?ywaj?cymi na prawid?owy przebieg rozwoju mowy. Innym, niezwykle istotnym czynnikiem jest ?rodowisko, w ktrym dziecko wzrasta. Dziecko przyswaja wzorce mowy, z ktrymi styka si? na co dzie?, zarwno w p?aszczy?nie s?ownikowej, jak i wymawianiowej. Warto zaznaczy?, ?e nie rozpatruje si? nigdy rozwoju mowy w izolacji od oglnego psychomotorycznego rozwoju dziecka. Rozwj cz?owieka w ca?ym jego ?yciu przebiega globalnie, r?ne sfery rozwoju s? od siebie zale?ne. St?d rozwj mowy jest powi?zany z rozwojem sprawno?ci ca?ego cia?a, wp?ywa na rozwj poznawczy, emocjonalny i spo?eczny. Jest od nich te? zale?ny.

Oto, jak przebiega rozwj mowy dziecka od urodzenia do sidmego roku ?ycia. Przyj?te ramy zosta?y wyznaczone dla okresu, w ktrym mowa dziecka rozwija si? do stanu, w ktrym s? wykszta?cone podstawowe wzorce wypowiedzi, a rozwj wymowy jest zako?czony.

Pierwszy okres rozwoju mowy zwany jest okresem sygna?u- apelu. Przychodz?cy na ?wiat noworodek podejmuje pierwsze prby kontaktu z otoczeniem komunikuj?c swoje potrzeby w ma?o wysublimowany sposb, przez p?acz i krzyk, ktry jest sygna?em blu, niewygody, odczuwania g?odu. Krzyk noworodka jest te? treningiem g?osu i oddechu. Zadowolone i syte dziecko g?wnie ?pi. Niemowl? od trzeciego miesi?ca ?ycia wchodzi w okres g?u?enia inaczej zwanego gruchaniem. Jest to nie?wiadome produkowanie d?wi?kw maj?ce charakter nieco zbli?ony do znanych nam g?osek polskich. G?u?? wszystkie dzieci, nawet g?uche, st?d wniosek, ?e zjawisko to nie podlega kontroli s?uchowej. Jest to kolejny etap treningu dla mowy, cho? ma on rwnie? charakter odruchowy, jak p?acz i krzyk noworodka i niemowl?cia. Nie ma mowy o sprz??eniu zwrotnym polegaj?cym na samo uczeniu si? nowych d?wi?kw mowy na podstawie ws?uchiwania si? w mow? otoczenia i swoj? i poprawianiu si? w d??eniu do doskona?o?ci. Takie zjawisko towarzyszy dopiero gaworzeniu, ktre pojawia si? oko?o szstego miesi?ca ?ycia dziecka. Gaworzenie to ?wiadome produkcje, w ktre dziecko ws?uchuje si?, ktrymi potrafi si? bawi?, ktre porwnuje z mow? bliskich mu osb. Stara si? na?ladowa? d?wi?ki, ktre s?yszy, a nawet co? do innych mwi? oznajmiaj?c o swoim nastroju. Rozmawia z lud?mi, zabawkami, zwierz?tami, z w?asnymi ko?czynami. Jest zainteresowane kontaktem. Ciekawym zjawiskiem, jest to, ?e g?oski, ktre pojawi? si? w fazie gaworzenia cz?sto nie przechodz? p?ynnie do kolejnych etapw rozwoju mowy i dziecko uczy si? ich cz?sto po raz drugi. Przed uko?czeniem pierwszego roku ?ycia dziecko potrafi zrozumie? o wiele wi?cej s?w ni? wymawia. Wykonuje proste polecenia, zna swoje imi?.

Po uko?czeniu roku dziecko powinno wymawia? pierwsze s?owa, jego produkcje od jakiego? czasu s? powi?zane z konkretnymi obiektami lub czynno?ciami, czyli maj? znaczenie. Okres mi?dzy pierwszym i drugim rokiem ?ycia nazywany jest okresem wyrazu. W tym czasie s?ownik maluszka znacznie si? wzbogaca, dziecko wymawia g?oski m p b t d n k g l ? ? ? oraz samog?oski ustne o u a e y . Dziecko mo?e realizowa? s?owa jako sylaby nag?osowe lub wyg?osowe, pojedyncze g?oski. Jedno s?owo mo?e te? okre?la? kilka zjawisk i rzeczy. Liczebno?? s?w wymawianych pod koniec tego okresu szacuje si? na oko?o 300.

W okresie zdania trwaj?cym mi?dzy drugim a trzecim rokiem ?ycia dziecko zaczyna komponowa? pierwsze zdania. S? to proste wypowiedzi, sk?adaj?ce si? cz?sto z dwch s?w, stopniowo wzbogacane i rozwijane. Maj? one charakter zda? oznajmuj?cych , pytaj?cych, rozkazuj?cych i wykrzyknikowych. W tym czasie pojawiaj? si? samog?oski nosowe ? ? oraz g?oski zmi?kczone mi ni bi wi fi a tak?e g?oski f w g h. Dziecko wymawia ok. 800- 1500 s?w. W tym czasie pojawiaj? si? w mowie dziecka wszystkie cz??ci mowy, p?niej ich zasb jest wzbogacany.

Trzecim wyr?nionym okresem rozwoju mowy dziecka jest okres swoistej mowy dzieci?cej trwaj?cy mi?dzy trzecim i sidmym rokiem ?ycia. W tym czasie s?ownik dziecka znacznie si? poszerza, szacuje si? ilo?? s?w na 3500- 7000, w zale?no?ci od ?rodowiska wychowawczego). Od czwartego roku ?ycia zaczynaj? pojawia? si? g?oski sz ? cz d? oraz r. na podstawie bada? przyjmuje si?, ?e dziecko w wieku siedmiu lat powinno wymawia? wszystkie g?oski prawid?owo. Stopniowo zwi?ksza si? zdolno?? komponowania z?o?onych zda? i wypowiedzi. Trzylatek potrafi opowiedzie? krtko o zdarzeniu, cho? trudno oczekiwa?, by jego wypowied? by?a zgodna z chronologi? zdarze?. Emocje bior? gr?, wi?c wypowiedzi dzieci s? cz?sto porwane, dziecko mo?e powtarza? s?owa, sylaby, brakuje mu s?w. Dzieci 3-4o letnie tworz? w?asne s?owa, obserwuj?c bacznie ?wiat nazywaj? go od nowa. Neologizmy dzieci?ce s? zgodne z zasadami s?owotwrstwa i ?wiadcz? o ?wiadomo?ci j?zykowej i wyobra?ni dzieci. Pi?ciolatek potrafi skomponowa? d?u?sz? wypowied?, a opisuj?c ilustracj? powinien krtko o niej opowiedzie?, a nie wylicza? elementy. Nazywanie poszczeglnych elementw obrazka jest charakterystyczne dla dzieci 3-4o letnich.

Mowa rozwija si? na podstawie s?uchu fizjologicznego i fonematycznego. S?uch fonematyczny to umiej?tno?? wyr?niania s?w, sylab i pojedynczych g?osek w potoku s?w. G?oska jest najmniejsz? sk?adow? wypowiedzi, dobre wys?uchanie jej jest podstaw? prawid?owego odtwarzania mowy. S?uch fonematyczny doskonali si? do ok. szstego- sidmego roku ?ycia. Sprawny s?uch fonematyczny jest niezb?dny dla nauki czytania i pisania.
Pos?ugiwaniu si? mow? towarzyszy rozwj my?lenia. Na podstawie s?owa kszta?tuje si? my?lenie abstrakcyjne, s?owo jest materia?em dla pami?ci i rozumienia.

Wa?ne jest wi?c troskliwe przygl?danie si? przebiegowi rozwoju mowy naszych dzieci i w razie w?tpliwo?ci zasi?gni?cie porady specjalisty. Nale?y bowiem pami?ta?, ?e ka?de z dzieci rozwija si? w swoim w?asnym indywidualnym tempie i niewielkie op?nienie w odniesieniu do przyj?tych norm nie musi oznacza? problemu. Mo?e by? jednak sygna?em nieprawid?owo?ci, ktre mo?na zniwelowa? zapobiegaj?c pog??bianiu si? problemw dziecka.




Logopeda

Milena Michalak